Ja, dit is ons huis.
Dit is de aarde.
Lukt het niet om een bekend continent te vinden?
Het verleden is een andere planeet.
Feitelijk vele.
lk sta op de tijdspanne die voorbij is gegaan sinds de oerknal.
Om het overzichtelijk te maken, hebben we het samengeperst in één jaar.
Het is vroeg in de ochtend op 23 december. ..
op deze kosmische kalender, ofteweI zo'n 350 miljoen jaar geleden...
toen onze wereld hooguit vier miljard jaar oud was.
De aarde is onherkenbaar.
De sterren heIpen je ook niet.
Zelfs de constellaties zagen er toen anders uit.
De dinosauriërs waren nog meer dan 100 miljoen jaar in de toekomst.
Er waren geen vogels, geen bIoemen.
En de lucht was ook anders.
De atmosfeer bevatte meer zuurstof dan op eIk ander tijdstip. ..
in de geschiedenis van de aarde.
Daardoor werden insecten veel groter dan vandaag de dag.
Hoe? lnsecten hebben geen longen.
Zuurstof wordt opgenomen via openingen aan de buitenkant van hun lichamen.. .
en vervoerd door een netwerk van buisjes.
Als een insect te groot was. . .
namen de uiteinden van deze buisjes al het zuurstof op. . .
voordat het de organen kon bereiken.
Maar tijdens het Carboon. ..
bevatte de atmosfeer twee keer zoveel zuurstof aIs vandaag.
lnsecten konden veel groter worden en toch voldoende zuurstof krijgen.
Daarom waren de Iibellen hier zo groot als adelaars. ..
en de duizendpoten zo groot als kaaimannen.
Waarom was er toen zoveeI zuurstof?
Het werd geproduceerd door een nieuw soort leven.
Welk levend wezen zou de atmosfeer op aarde zo drastisch kunnen veranderen?
Planten die tot hoog in de Iucht reikten:
Bomen.
ln hun strijd om zonlicht, groeiden bomen zo dat ze de zwaartekracht konden trotseren.
Voordat er bomen waren, werd de hoogste vegetatie niet meer dan een meter hoog.
Toen gebeurde er iets fantastisch.
Er ontstond een plantmolecuul die zowel sterk als flexibel was.. .
en veel gewicht kon dragen. ..
en toch kon buigen in de wind zonder te breken.
Houtstof maakte dit mogelijk.
Nu kon Ieνen de hoogte in.
Dit zorgde voor nieuwe mogeIijkheden.. .
een driedimensionale matrix voor woongebieden boνen de grond.
De aarde werd de planeet van de bomen.
Maar houtstof had ook een nadeel.
Hij was moeilijk te verteren.
Wanneer de sIoopploeg van de natuur, de schimmels en bacteriën...
iets met houtstof erin probeerden te eten, dan kregen ze enorm last van indigestie.
En het zou nog 100 miIjoen jaar duren tot er termieten waren.
Wat doe je dan met aI die dode bomen?
Het kostte de schimmels en bacteriën miljoenen jaren...
om de biochemische middeIen te ontwikkeIen om ze op te eten.
Ondertussen bIeνen de bomen opkomen, doodgaan, omvaIlen. ..
en begraven worden door de modder die eeuwenlang was aangegroeid.
Uiteindelijk waren er honderden miljarden bomen. . .
begraνen in de aarde, begraνen bossen over de hele wereld.
Wat zou dat voor kwaad kunnen?
Deze kIif in Nieuw-Schotland is een ander soort kaIender.
Hij νertelt het verhaal νan die andere wereld die hier ooit fIoreerde.
En dit is het dodenmasker van die 300 miljoen jaar oude boom.
Hij werd gemodelleerd door mineralen die het oorspronkelijke hout vervingen.
Anders gezegd: gefossiliseerd.
De boom gaf z'n organische moIeculen terug aan de natuur.
Z'n koolstof en water.
Alleen z'n vorm bleef achter.
Toen deze boom nog leefde, nam hij koolstof en water op. . .
en gebruikte hij zonlicht om ze om te zetten in energierijk organisch materiaal.
De boom ademde zuurstof uit aIs afvalproduct.
Dat doen bomen en andere planten nog steeds.
Wanneer planten doodgaan, vergaan ze.
En dan gebeurt het tegenovergestelde.
Hun organische materiaal vermengt zich met zuurstof en vergaat.. .
waardoor er kooIdioxide in de lucht komt.
Zo blijft de chemie van de aardatmosfeer in evenwicht.
Als de bomen bedolven worden voordat ze vergaan. . .
dan gebeuren er twee dingen:
Ze nemen koolstof en opgeslagen zonne-energie mee. . .
en laten zuurstof achter in de atmosfeer.
Dat gebeurde 300 miljoen jaar geleden.
Er was een teveel aan zuurstof.
Daarom konden de insecten zo groot worden.
Wat gebeurde er met die begraven koolstof?
Hij lag daar voor eeuwen tot hij het leven op aarde...
de meest vernietigende klap aller tijden gaf.
Er zijn plekken op deze planeet waar je door de tijd kunt wandelen. . .
en de geschiedenis geschreven in de rotsen kunt lezen.
Dit strand in Nieuw-Schotland is er één van.
Elke laag is een bladzijde.
Elke laag vertelt het verhaal van een overstroming.
De een na de ander, over miljoenen jaren.
De laagjestaart van sedimenten werd langzaam begraven. . .
en veranderde door hitte en druk in gesteente.
Dezelfde krachten die bergen maken.. .
kantelde ze en tilde ze op, samen met het versteende bos.
De nieuwere lagen werden altijd boven op de oudere afgezet.
Alle bladzijden op de juiste volgorde. ..
om te getuigen van wat hier gebeurd was in die miljoenen jaren.
Verder terug ligt het verre νerleden.
Met elke stap kom ik 1000 jaar dichter bij het heden.. .
en raak ik verder verwijderd van de wereld van 300 miljoen jaar geleden.
50 miIjoen jaar later ligt daar.
Dit was het begin van het einde van het Perm. . .
een sIachting die z'n weerga niet kent.
De Perm is de donkerste gang in dit monument. ..
voor de gebroken takken van de levensboom: the HaIls of Extinction.
De dood heeft deze wereld nooit meer zo in z'n greep gehad.. .
in de kwart miljard jaar na die tijd.
De uitbarstingen in wat nu Siberië heet, duurden honderden duizenden jaren.
De lava vloeide en begroef meer dan 2,6 miIjoen vierkante meter Iand.
Deze gebeurtenis doet elke vulkaanuitbarsting in het νerleden in het niet verzinken.
Grote hoeveeIheden kooldioxide vloeiden uit de vulkanische kloven.
Dit broeikasgas verwarmde het klimaat.
Nu komen de begraven bossen van het eerdere Carboon. . .
terug in het verhaaI.
ln de tussenliggende 50 miljoen jaar. ..
zijn deze bomen veranderd in enorme steenkoolvoorraden.
ToevaIlig Iigt één van 's werelds grootste koolvoorraden. ..
hier in Siberië begraven.
De hitte van de lava bakte de kolen. ..
en dreef gassen rijk aan methaan en zwavel uit de grond.
Die gassen bevatten veeI giftige en radioactieve asdeeltjes.
Steenkoolrook.
Dit heksenbrouwsel vervuilde de atmosfeer en ontregelde het klimaat op aarde.
Een nevel van zwavelzuur blokkeerde het zonlicht en verduisterde de pIaneet.
Wereldwijd zakte de temperatuur tot onder het vriespunt.
Wanneer de uitbarsting pauzeerde, viel de zure neveI terug op aarde.
Het kooIstofdioxide bleef, concentreerde zich in de atmosfeer.. .
en veroorzaakte het broeikaseffect.
Jaren van extreme kou afgewisseld door millennia van verzengende hitte. ..
beukten in op 'n sIinkende popuIatie van pIanten en dieren.
Ze kregen niet de kans zich aan te passen aan de drastische klimaatschommelingen.
Terwijl het broeikaseffect voortduurde. ..
mengden het oppervIakte- en het diepzeewater langzaam.. .
waardoor de ooit koude diepten van de zee in temperatuur toenamen.
Methaanrijk ijs bevroren in de sedimenten, begon te smeIten.
Vrijgekomen methaangas werkte zich omhoog tot het oppervlak en de atmosfeer.
Methaangas neemt warmte veeI efficiënter op dan koolstofdioxide. ..
en daardoor werd het klimaat nog warmer.
Het methaangas vernietigde ook de ozonlaag in de stratosfeer.
Het natuurlijke zonnescherm dat leven beschermt. . .
tegen dodelijke ultraviolette stralen, werd weggevreten.
Het vatensysteem van 's wereIds oceaan kwam stil te staan.
Door het zuurstoftekort in deze stilstaande wateren.. .
stierven bijna alle vissen in de zee.
Maar één soort leven bloeide op in deze wrede leefwereld.
Bacteriën die dodelijk waterstofsulfide produceerden als afvalproduct.
Dat was de laatste druppel.
Het giftige gas doodde bijna alIe oνergebleven planten en dieren op het land.
Dit was de Grote Dood. ..
de vernietiging van de aarde kwam nooit zo dichtbij.
Negen νan de tien soorten kwamen om.
Het kostte levende wezens een lange tijd om op te krabbelen.
Een paar miljoen jaar lang was de aarde de pIaneet van de dood.
Wij stammen af van een van de weinige soorten die er nog net doorglipte.
Jij bent mens en je leeft op dit moment.. .
omdat zij in staat waren hun DNA te loodsen. . .
door een van de geνaarlijkste perioden in de geschiedenis van het leven.
Deze berg bestaat voIledig uit leven.
Het leven dat bIoeide in de roemvolle dagen van het Perm. . .
voordat de hel losbrak.
Dit maakt deel uit van de 640 km lange Guadalupe Mountains. . .
die door Texas en New Mexico gaan.
Het is 's werelds grootste gefossiliseerde rif.
Dit was ooit een grote baai.
Het rif bloeide en groeide miljoenen jaren. . .
en was de habitat voor massa's sponsen, groene algen.. .
en dieren te klein om te zien.
Toen deze wezens doodgingen.. .
zonken ze naar de bodem en werden begraven onder het slib .
Gedurende miljoenen jaren.. .
werden hun overblijfselen omgezet in olie en gas.
Uiteindelijk sIibde het bekken dicht en ging het rif dood.
Deze mariene spookstad werd toen 2 km onder het oppervlak begraven.
Later tilde tektonische krachten het rif op tot hoog boνen het zeeniveau.. .
waar het door wind en regen erodeerde en gevormd werd.
Stel je eens voor hoe het er 275 miljoen jaar geleden uitgezien moet hebben. ..
toen het nog een levendige, tropische baai was.. .
met allemaal eilandjes νol met Ieven.
Ongeveer 220 miljoen jaar geleden. . .
waren New England en Noord-Afrika buren.
Er was geen Atlantische Oceaan.
Deze dunne bIauwe vingers in het midden waren meren.
Dat waren de eerste aanwijzingen. ..
dat het supercontinent uit elkaar zou vallen. . .
en dat leven op aarde zich weer moest voorbereiden op een opschudding.
Een miIjoen jaar later werden de meren een Iange baai.. .
die zou uitgroeien tot de Atlantische Oceaan.
Deze heftige veranderingen van het aardoppervlak. ..
waren slechts symptomen van het drama dat zich afspeeIde.. .
in de diepten νan de aarde.
Tegen de tijd dat wij kwamen. ..
waren de sporen die de aardverschuivingen verklapten, begraven op de bodem van de zee.
We wisten niets van het grote verhaaI over het wrede verleden van de aarde.
We waren een soort amnesieIijders die probeerden uit te νinden wie we waren.. .
en wat er was gebeurd voordat we ontwaakten.
In 1570 stelde Abraham Ortelius de eerste moderne wereldatlas samen. . .
met de ontdekkingen van de voorgaande 80 jaar:
het gouden tijdperk van de ontdekking.
Voordat de inkt droog was.. .
deed Ortelius een pas achteruit van z'n meesterwerk...
en was de eerste van velen die zag hoe de puzzelstukjes van de continenten. ..
aan beide zijden van de Atlantische Oceaan in elkaar pasten.
Hij schreef later dat de Amerika's van Europa en Afrika waren losgetrokken. . .
door aardbevingen en overstromingen.
Maar Ortelius' observatie bleef bij een vaag idee. . .
in de volgende eeuwen.. .
totdat een vroeg 20e-eeuwse Duitse astronoom en meteoroloog.. .
het bewijs verzamelde om een wetenschappelijk argument te onderbouwen.
Alfred Wegener werd tijdens de Eerste Wereldoorlog opgeroepen. . .
maar raakte al snel gewond.
Terwijl hij herstelde in het veldhospitaal, doorzocht hij wetenschappelijke literatuur. ..
op zoek naar aanwijzingen voor het verleden van de aarde.
Jaren eerder had Wegener per toeval een intrigerend werk gelezen.. .
in het magazijn van z'n universiteitsbibliotheek.
Het bevreemde Wegener dat fossielen van dezelfde varens die nu uitgestorven zijn.. .
werden aangetroffen aan beide zijden van de Atlantische Oceaan.
Nog vreemder.. .
waren de ontdekkingen van fossielen van dezelfde dinosauriërs op beide continenten.
In de vroege 20e eeuw. ..
dachten geologen dat leven de oceanen overstak...
via een soort landbruggen tussen de continenten.
Ze dachten dat deze bruggen langzaam uit elkaar gevallen waren. . .
en lang geleden onder de golven verdwenen waren.
Maar er was één bewijsstuk dat Wegener overtuigde. ..
dat dit heersende wetenschappelijke inzicht fout moest zijn:
de aarde zelf.
Waarom zou een bergketen aan de andere kant van de oceaan. . .
doorgaan op een ander continent?
Waarom zou je hetzelfde unieke patroon vinden.. .
in de rotslagen in zowel Brazilië als Zuid-Afrika?
En nog iets: onder welke omstandigheden konden tropische planten gefloreerd hebben.. .
in de bevroren woestenij van de Noordpool?
Wegener concludeerde dat er één logische verklaring was:
ooit was er één supercontinent op aarde.
Hij noemde het Pangea.
Dus Wegener lag eruit in de wetenschappelijke wereld, toch?
Niet helemaal.
De meeste geologen Iachten om Wegeners theorie van de verschuiving der continenten.
Ze gaνen de νoorkeur aan hun irreëIe natuurlijke landbruggen. . .
en veegden zijn bewijs van tafel.
Hoe kon een continent zich een weg banen door het vaste gesteente van de zeebodem?
Wegener had geen overtuigend antwoord.
Hij werd de pispaaI in het veId, een paria op wetenschappeIijke congressen.
Desondanks bleef Wegener vechten voor z'n ideeën.. .
en ondernam gewaagde expedities om bewijs te verzamelen.
Tijdens zo'n expeditie hoorde hij dat collega's zonder voedsel vastzaten op een ijskap.
Op de terugweg van de missie verdwaalde hij in een sneeuwstorm.
Twee dagen na z'n 50e verjaardag verdween hij. ..
nooit wetende dat hij te zijner tijd in het gelijk gesteld zou worden...
en beschouwd zou worden als een van de grootste geologen in de geschiedenis.
Wetenschappers zijn mensen. We hebben onze zwakke plekken en vooroordelen.
Wetenschap is een mechanisme ontworpen om ze uit te vlooien.
Het probleem is dat we niet trouw zijn aan de kernwaarden van de wetenschap.
Weinigen wisten dit beter dan Marie Tharp.
Het is 1952 en Marie ondergaat geduldig. ..
de minachting van de andere leden van de geologieafdeling.
Haar graad in zowel geologie als wiskunde tellen niet voor hen.
Bruce Heezen, een postdoctoraal student uit Iowa...
is net teruggekeerd van een expeditie om de zeebodem met sonar in kaart te brengen.
WiI jij hier iets mee doen?
Bruce, kijk. Het komt alIemaal samen.
Deze gigantische breuk loopt over de bodem van de Atlantische Oceaan.
Jeetje, Marie, kom op. Dit is meidenpraat.
Heb je nog niet genoeg probIemen met iedereen?
Dit klinkt aIs de verschuivingen van de continenten. WiI je eindigen als Wegener?
Marie was niet te stoppen.
Jaren later...
toen Marie en Bruce een kaart van de epicentra van oceanische aardbevingen. ..
op haar zeebodemkaart op de lichttafel legden. ..
bevonden de aardbevingen zich precies lang de rug.
Dit was het bewijs voor Wegeners bewegende continenten.
Heezen wist nu dat Marie al die tijd gelijk had gehad.
Samen maakten ze de eerste ware kaart van de aarde...
inclusief zeebodem.
Eindelijk konden we de autobiografie van de aarde lezen.
Laten we het Schip van de Verbeelding nemen. . .
naar een deel van de wereld dat voor de meesten van ons onbereikbaar was.
Twee derde van de aarde ligt onder meer dan 300 meter water.
Het is een enorm onverkend terrein.
ledereen kent de Alpen en de Rocky Mountains. ..
maar sommige van 's werelds vreemdste bergketens zijn aan het zicht onttrokken.
Honderden meters onder ons is een wereld zonder zonlicht.
Verborgen in de duisternis, een wonderlijke wereld.
Dit is de langste submariene bergketen ter wereld.. .
de Mid-Atlantische Rug.
Hij loopt over onze aardbol als de naad van een honkbal.
Het verleden is een andere planeet...
maar de meesten van ons kennen deze niet.
We kunnen door het water de bergen niet zien.
Dit is de wereld zoaIs Marie Tharp 'm als eerste voor zich zag.
De hoogste pieken van de rug bevinden zich vier km boven de zeebodem.
Er zijn zich uitspreidende bergketens én ravijnen.
We zijn nu in de Marianentrog, het diepste ravijn op aarde...
meer dan tien kilometer diep.
Het ontstond toen tektonische processen de zeebodem...
onder de aangrenzende continentale plaat duwden.
Er zijn meer mensen op de maan geweest dan hier beneden.
De druk is hier 1125 kilo per vierkante centimeter.
Zo diep in de oceaan. ..
is het net alsof er 50 jumbojets boven op je liggen.
Toch is ook hier leven ontstaan.
Het feit dat zonlicht niet kan doordringen tot de diepe oceaan. ..
betekent niet dat er geen licht is.
Veel onderwatersoorten glimmen in het donker...
door een proces dat bioluminescentie heet.
Onze lange geschiedenis als landdieren, inheems in de zonnige wereld. . .
heeft ons niet voorbereid op de verbazende variëteit van leven.. .
die door evolutie is ontstaan in de diepe oceanen.
Aangezien er geen zonlicht is, is er geen fotosynthese.
Dat betekent dat er geen planten zijn om van te leven.
Toch is zeIfs hier, in deze wereld waar het permanent nacht is.. .
een bloeiende voedselketen.
Het begint met een proces dat chemosynthese heet.
Deze microscopische wezens hebben geleerd te eten wat er uit die spleet komt.. .
een schadelijke verbinding, waterstofsulfide genaamd.
Die dikke zwarte rook zorgt voor de chemische energie...
die Ieven hier mogelijk maakt.
Kleine schaaldieren eten de bacteriën...
en de grotere dieren eten de schaaldieren.
Ooit op een toekomstige aarde .. .
zouden deze bergen boven water kunnen komen.
Tektonische processen blijven onze planeet vormgeνen.
De toekomst is ook een andere planeet.
Een vuIkaan als deze heeft de Hawaïaanse eiIanden gecreëerd.
Miljoenen jaren geleden.
We wonen op de korst van een kokende ketel.
ln het midden νan onze planeet is een ijzeren kern.
Hij is ingebed in een grotere, vloeibare ijzeren aardkorst.
Over die korst is het deel dat mantel wordt genoemd.
Het is steenachtig, maar heet en stroperig.
De mantel kolkt aIs een pan soep op een gasfornuis.
Wat houdt 'm in beweging?
Twee dingen:
de hitte overgebleven na het ontstaan van de aarde. ..
en de desintegratie van radioactieve elementen in de kern.
En de buitenkant, de korst. . .
waar jij en ik en iedereen die we kennen, wonen. ..
is zo dik aIs een appelschil.
De mantel sleept de overliggende korst met zich mee.
De korst biedt weerstand omdat hij koud en star is.
Van tijd tot tijd bereikt hij het breekpunt.
Als dat gebeurt, beeft de aarde.
Het komt niet doordat iemand zich heeft misdragen en wordt gestraft.
Het komt door willekeurige krachten die worden geregeerd door natuurwetten.
Ons idee dat de aarde stabiel is, is een illusie.. .
toe te schrijven aan onze korte levens.
Als we de planeet zouden kunnen bekijken op z'n eigen tijdschaal. ..
waarop grote veranderingen miljoenen jaren duren.. .
dan zouden we 'm zien als het dynamische organisme dat hij is.
Dit is de wereld van het late Trias. . .
ongeνeer 200 miljoen jaar geleden.
Dat ventje?
Hij is een van onze verre voorouders.
Hij woonde in Newark, New Jersey.
Waar ter wereld je ook op aarde loopt. . .
overal liggen verloren werelden onder je voeten begraven.
50 of 100 miljoen jaar geleden. ..
waren zelfs plaatsen die heel gewoon leken, het toneel van verheven veranderingen.
Deze palissades getuigen van de breuk van het supercontinent Pangea.
De vulkaanuitbarstingen waardoor deze steile rotsen zijn ontstaan.. .
hebben ook tot de volgende massa-extinctie geleid.
De extinctie die ook de triassische wereld heeft beëindigd.
Maar een catastrofale massa-uitsterving van één soort.. .
is een buitenkans voor een andere.
De triassische extincties boden één groep die er al een tijdje was. ..
de kans op de hoofdrol.
De dinosauriërs hadden 170 miljoen lange jaren gehad.
In die tijd was India een eiland.. .
dat met een paar centimeter per jaar noordwaarts kroop. . .
langzaam op weg naar z'n onverbiddelijke rendez-vous met Azië.
Daarna barstte het gesmolten steen onder het aardoppervlak weer uit. ..
en stroomde over een groot deel van het westen van India.
De doodklap kwam letterlijk uit de Iucht vaIlen.
Weinig dieren van meer dan 45 kilo. ..
overIeefden de rampen van de late Krijttijd.
De stofwoIk bracht maandenIang nacht en koude naar het oppervlak.
De dinosauriërs vroren dood of verhongerden.
Maar er waren kIeinere wezens die schuiIden in de aarde.
Toen zij weer bovenkwamen. ..
ontdekten ze dat de monsters die hen geterroriseerd hadden, waren verdwenen.
De aarde werd de planeet van de zoogdieren.
En de aarde ging door met eindeloos veranderen.
Dit was ooit een woestijn waar niets kon groeien.
Het was een miljoen vierkante kiIometer van zand en zout. ..
veeI vijandiger dan welke habitat ook vandaag de dag.
Overdag was de temperatuur hoog genoeg om brood te bakken.
Het lag meer dan 2 km onder zeeniveau, dus de atmosferische druk. ..
was ongeveer 50 procent hoger dan waar we aan gewend waren.
Een ongunstigere omgeνing op deze aarde is ondenkbaar.
Toch was dit 5,5 miljoen jaar geleden het Middellandse-Zeebekken.. .
voordat het een zee werd.
De aarde stopt nooit lang met bewegen.
De natuurlijke dam aan de westelijke kant van het diepe bekken bezweek.. .
waarschijnlijk door aardbevingen.
En de stortvloed begon.
Het water stroomde 40.000 keer sneller binnen dan de Niagara Falls.. .
en veranderde een woestijn in de Middellandse Zee, in minder dan een jaar.
Er waren nog geen mensen om deze overstroming gade te sIaan. ..
of om de schoonheid die hij creëerde, te bewonderen.
Ondertussen, aan de andere kant van de wereld.. .
scheidde een breed kanaal Noord- en Zuid-Amerika.. .
zodat zeestromingen konden stromen van de Atlantische in de Grote Oceaan.
Tektonische processen brachten deze twee continenten bij elkaar. ..
waardoor het kanaal werd afgesloten en de landengte van Panama ontstond.
Dit veranderde wereldwijd de zeestromingen. . .
die, op hun beurt, het klimaat veranderden.
In Afrika maakte het welige bladerdak van het oerwoud plaats voor een kariger landschap.
Sommige soorten gespecialiseerd in het leven in bomen, stierven uit.
Maar de generalisten, zij die konden overleven. . .
ongeacht wat het leven bracht, hielden vol en ontwikkelden zich.
Onze voorouders zochten ooit beschutting diep onder de grond.. .
om rondwarende roofdieren uit de weg te gaan.
Maar toen de dinosauriërs uitstierven, kwamen ze tevoorschijn in het daglicht.. .
en bouwden in de Ioop der eeuwen een nieuw leven op hoog in de bomen.
Ze ontwikkelden opponeerbare duimen en tenen om van tak tot tak te slingeren.. .
door de boomtoppen in het bladerdak, waar ze in alle behoeften worden voorzien.
Ze konden kortstondig rechtop Iopen.
Met zoveel bomen, hoefden ze ook niet ver te gaan.
Maar toen het kouder werd, nam het aantal bomen af.
Uitgestrekte graslanden kwamen op. ..
die onze voorouders moesten doorkruisen op zoek naar voedsel.
Er waren totaal andere vaardigheden nodig om te overleven op de savanne.
ln de goede oude tijd kon je op je boomtak zitten. ..
en op veilige afstand naar de grote katten kijken.
Nu speelde je op hetzelfde gevaarlijke veld.
Alleen zij overleefden, die het vermogen ontwikkelden...
om lange afstanden op hun achterbenen te lopen en zo nodig te rennen.
Hierdoor veranderde hun kijk op de wereld.
Handen en armen waren niet langer nodig om te Iopen.
Ze waren vrij om voedsel te verzamelen en stokken en beenderen op te pakken.
Die konden aIs wapen of als gereedschap gebruikt worden. AlIeen al de gedachte.
Een verandering in de topografie van een klein stuk land...
een haIve wereld verder, verandert de zeestromingen.
Afrika wordt kouder en droger.
De meeste bomen kunnen niet tegen het nieuwe klimaat.
De primaten moeten op zoek naar een nieuw leefgebied. . .
en voor je het weet, gebruiken ze gereedschap om de pIaneet te verbouwen.
De aarde heeft de loop van het menseIijk lot νormgegeνen. ..
maar zo ook de onzichtbare trekkracht van verre werelden.
De pIaneten hebben onze levens beïnνloed...
maar niet zoaIs je zou verwachten.
De gravitatie van Venus. ..
klein maar dichtbij.. .
en die van Jupiter, ver weg en groot...
kantelden de as van de aarde deze kant op. ..
zodat z'n baan enigszins draaide.
Hierdoor wijzigde de hoeveelheid zonIicht die op de noordeIijke ijskap valt van tijd tot tijd.
Waardoor de zomers soms kouder werden. . .
en de gletsjers jaarlijks voortschreden. ..
schurend en schrapend, en alles op hun pad verpletterend.
Dat noemen we een lJstijd.
ln andere tijden zorgden diezelfde veranderingen. . .
voor warmere zomers op de NoordpooI.
Dan trokken de gletsjers zich terug.
Hoe vindingrijk moesten onze voorouders wel niet zijn. ..
om de extreme klimaatveranderingen te kunnen overleven.
In elke ijstijd. ..
groeien de ijslagen ten koste van de oceanen.
Het zeeniveau zakt wereldwijd met meer dan 120 meter.. .
en legt grote stukken land bloot langs de randen van de continenten.
15.000 tot 25.000 jaar geleden was er een periode waarin het ijs zich terugtrok. . .
en een tijdelijke landbrug blootlegde.
De poort naar de andere helft van de planeet zwaait open.
Groepen zwerfdieren staken de landbrug over naar Noord-Amerika en zuidelijker.
Ongeveer 10 .000 jaar geleden kwamen de manische schommelingen. . .
van het klimaat en zeeniveau tot een einde.
Een nieuw en vriendelijker klimaat ontstond.
Het klimaat dat we nu kennen.
Toen de ijslagen smolten, steeg de zee tot z'n huidige hoogte. . .
en voerden de rivieren slib van de hooglanden. ..
om de deltavlakten te vormen waar ze samenkwamen met de zee.
Op deze vruchtbare vlakten leerden we een nieuwe manier van leven kennen.
Hoe we ons voedsel konden verbouwen en nog veel meer.
Voor de meesten van ons betekende dit een einde aan een miljoen jaar zwerven.
De manier waarop de planeten aan elkaar trekken en de huid van de aarde beweegt...
en hoe die bewegingen klimaat en evoIutie van leven en intelligentie beïnvloeden. ..
dat alles zorgde ervoor dat we de middelen hadden om de modder van de delta's...
te veranderen in de eerste civilisaties.
Er gaat niets boven een interglaciale periode, een van die milde onderbrekingen in een ijstijd.
En het goede nieuws is dat deze nog 50.000 jaar zal voortduren.
Wat een mazzel voor onze soort.
Er is één probleem.
We kunnen maar niet stoppen met het opbranden van die begraven bomen. . .
helemaal uit het Carboon, in de vorm van kolen. ..
en de restanten van oud plankton, in de vorm van olie en aardgas.
Als dat zou Iukken, zouden we wat het klimaat betreft, succes hebben.
In plaats daarvan dumpen we koolstofdioxide in de atmosfeer...
op een tempo dat de aarde sinds de rampen in het verleden niet meer heeft meegemaakt.
Die rampen die leidden tot massa-extincties.
Het lukt ons maar niet om onze brandstofverslaving te doorbreken. . .
die een klimaat zal brengen dat de dinosauriërs als laatste gekend hebben.
Een klimaat dat onze kuststeden zal verdrinken...
en het milieu en ons vermogen onszelf te voeden zal schaden.
Al die tijd schijnt de schitterende zon haar gratis energie op ons neer.. .
meer dan we ooit nodig zullen hebben.
Waarom roepen we de vindingrijkheid en de moed niet op. . .
van de generaties die voor ons kwamen?
De dinosauriërs zagen die asteroïde niet aankomen.
Wat is ons excuus?
Er is een gang in de HalIs of Extinction, die nog leeg en ongemarkeerd is.
De autobiografie van de aarde wordt nog aItijd geschreven.
Er is een kans dat het einde van onze verhalen daarin ligt.
Gefeliciteerd.
Je leeft.
Er is een ongebroken draad gespannen over meer dan drie miljard jaar. . .
die ons verbindt met het eerste leven dat ooit voet op aarde zette.
Denk je eens in hoe sterk, vindingrijk en fortuinlijk onze voorouders moesten zijn. ..
om lang genoeg te overleven om de boodschap door te geven aan de volgende. . .
en de volgende en de volgende generatie. . .
honderden miljoenen keren...
voordat hij bij ons kwam.
Er waren zo veel rivieren over te steken, zo veel gevaren onderweg.
Roofdieren, verhongering, ziekten, misrekeningen. ..
lange winters, droogte, overstromingen en geweld.
Om niet te spreken van de incidentele uitbarstingen van onze planeet. ..
en de apocalyptische bliksemflitsen zomaar uit het niets.
Ongeacht van wie we afstamden, wie onze ouders waren.. .
zijn wij afstammelingen van de overlevenden van onvoorstelbare rampen.
Ieder van ons is een hardloper in de langste en gevaarlijkste estafettewedstrijd ooit. ..
en op dit moment, houden wij het stokje in onze handen.
Het verleden is een andere planeet.
Net als de toekomst.
Over zo'n 250 miljoen jaar. . .
zullen veel geologen denken dat de landen op de aarde. ..
zich weer zulIen verenigen.
Al deze schoonheid zal verdwijnen en de aarde van nu.. .
zal z'n plaats innemen tussen de verloren werelden.
De grote interne motor van plaattektoniek is ongevoelig voor leven. . .
net als de kleine veranderingen in de baan en stand van de aarde...
en de incidentele botsingen met kleine werelden op minderwaardige banen.
Deze processen hebben geen idee van wat er is gebeurd. . .
tijdens die miljarden jaren op het aardoppervlak.
Het kan ze niets schelen.
Ieder van ons is een klein wezen. ..
dat zich verplaatst over een van de kleinere planeten...
gedurende tientallen reizen rond de plaatselijke ster.
De langstlevenden op aarde. . .
houden het slechts een miljoenste van de leeftijd van onze planeet vol.
Dus is het logisch dat individuele organismen niets zien van het grote geheel.
Van veranderende continenten. . .
klimaat. ..
evolutie.
Dat we zelfs maar een beetje begrijpen van onze oorsprong.. .
is een van de grote triomfen van menselijk inzicht en moed.
Wie we zijn en waarom we hier zijn, kunnen we eventjes zien.. .
door de stukjes van de puzzel tot een geheel te vormen.. .
bestaande uit eeuwen.. .
miljoenen soorten. ..
en een grote hoeveelheid werelden.
ln dit perspectief is het geen wonder dat we een mysterie zijn voor onszelf. ..
en dat ondanks ons zichtbare vertoon. . .
we verre van meester zijn in ons eigen kleine huis.
Deze nieuwe gang heeft geen naam boven de entree om z'n tijdvak aan te duiden. ..
en we weten nog niet weIke mislukte soort binnen deze muren herdacht zal worden.
Wat hier op ontelbare manieren gebeurt, wordt door ons geschreven.
Op dit moment.
Ondertiteling: Esther Damsteeg